Członkowie zarządu spółek kapitałowych, takich jak spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, prostych spółek akcyjnych i spółki akcyjne, ponoszą solidarną odpowiedzialność majątkową za zaległości podatkowe swoich spółek, jeśli wszelkie próby egzekucji ze strony majątku spółki pozostają częściowo lub całkowicie bezskuteczne. Członkowie zarządu mają ograniczone możliwości uniknięcia odpowiedzialności tylko w nielicznych sytuacjach. Najnowsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego dodatkowo utrudnia uniknięcie odpowiedzialności przez członków zarządu.
Twój najlepszy partner w biznesie
W świetle tego, odpowiedzialność członków zarządu ma charakter subsydiarny, solidarny i nieograniczony. Subsydiarność oznacza, że członek zarządu odpowiada tylko w przypadku, gdy niemożliwe jest odzyskanie zaległości bezpośrednio od spółki. Solidarność oznacza, że odpowiedzialność członka zarządu jest wspólna ze spółką, a kwestia, kto i w jakim stopniu będzie ją egzekwować, zależy od decyzji organu. Brak ograniczeń odpowiedzialności oznacza, że członek zarządu odpowiada całym swoim majątkiem, również prywatnym, za zobowiązania spółki.
Uniknięcie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. W jakich przypadkach możliwe?
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, członkowie zarządu mogą uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania spółek, jeśli wykażą organowi, że majątek spółki wystarcza do pokrycia zaległości lub wykażą:
- Zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości w odpowiednim terminie, a w tym czasie otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego lub zatwierdzenie układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu, lub
- Niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez ich winy.
Pesymistyczne orzeczenia NSA dla członków zarządu
W grudniu ubiegłego roku Naczelny Sąd Administracyjny kilkakrotnie zajmował się kwestią wpływu upadłości lub restrukturyzacji na odpowiedzialność członków zarządu. Niestety, wnioski płynące z tych orzeczeń nie są zbyt optymistyczne dla zarządzających spółkami.
W jednym z orzeczeń NSA analizowano, czy członek zarządu, którego obowiązki nie obejmują spraw finansowych, może być pociągnięty do odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Sąd uznał, że podział zadań w zarządzie nie ma znaczenia dla odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe. Osoba pełniąca funkcję członka zarządu musi zdawać sobie sprawę, że funkcja ta obejmuje nie tylko obowiązek zarządzania, ale także odpowiedzialność za sprawy spółki (wyrok NSA z 8 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 1343/21).
Wystarczy jeden wierzyciel
Wnioski płynące z tego orzeczenia ograniczają sytuacje, w których można uniknąć odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Obrany kierunek sprawia, że członkowie zarządu muszą szczególnie uważać, aby nie być pociągniętymi do odpowiedzialności za sprawy spółki w okresie wyłączającym możliwość ich jakiegokolwiek działań, na przykład, z powodu złego stanu zdrowia.
Sąd jednoznacznie potwierdził, że członkowie zarządu są zobowiązani do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, nawet gdy spółka zalega z płatnościami jedynie w stosunku do jednego wierzyciela – także gdy jest nim Skarb Państwa. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaakceptowanie założenia, iż członek zarządu jest zwolniony z obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, gdy zaległości dotyczą tylko jednego wierzyciela, stawiałoby w uprzywilejowanej pozycji tych zarządzających, których spółki mają tylko jednego wierzyciela, zwłaszcza Skarb Państwa, w porównaniu do tych, których spółki mają co najmniej dwóch wierzycieli. Sąd uznał, że taka sytuacja prowadziłaby do jawnej nierówności traktowania członków zarządu (innych osób trzecich), w zależności od liczby wierzycieli zarządzanych przez nich spółek. Takie rozróżnienie naruszałoby zasady równego traktowania przed prawem (decyzje z 9 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 1097/21 i III FSK 1033/21).
Łyżka miodu w beczce dziegciu. Zgłoszenie wniosku wystarczające
Członkowie zarządu powinni więc dokładnie analizować okoliczności związane z ewentualnym złożeniem wniosku o upadłość.. Z orzeczeń NSA z 9 grudnia warto zauważyć i pozytywny aspekt, że sąd, kontynuując wcześniejsze orzecznictwo, podkreślił, że do wyłączenia odpowiedzialności wystarcza samo zgłoszenie wniosku, bez względu na efekt tego wniosku. To oznacza, że nawet w przypadku, gdy sąd upadłościowy nie podzieli oceny zarządu i odmówi ogłoszenia upadłości – członek zarządu może czuć się bezpieczny.
Zważywszy na powyższe, nawet jeśli sprawy finansowe nie wchodzą w zakres bezpośrednich obowiązków w ramach zarządu, należy podchodzić do tego zagadnienia z należytą uwagą. Dlatego członkowie zarządu powinni bacznie monitorować sytuację w swoich spółkach i bez zwłoki reagować na wszelkie zdarzenia, które mogą stanowić podstawę do stwierdzenia upadłości spółki.
Podstawa prawna:
Jeżeli potrzebujesz skonsultować swoje wątpliwości dotyczące księgowości lub kadr, nasi eksperci z Alfa Business pozostają do Twojej dyspozycji.